De juiste kettinglengte bepalen: methode, formule en valkuilen
Een ketting die precies de juiste lengte heeft, schakelt soepel, klikt niet en valt er nooit af. Eentje die te lang of te kort is, zorgt voor slecht schakelen, een doorhangende ketting of in het ergste geval een verbogen derailleur. Toch is de juiste lengte met een eenvoudige methode te bepalen.
Bij het monteren van een nieuwe ketting komt onvermijdelijk de vraag: hoeveel schakels moet ik eraf halen? Een fietsketting wordt namelijk altijd te lang geleverd, zodat hij op elke fiets past. De kunst is om hem precies kort genoeg te maken dat hij alle versnellingen netjes bedient, maar lang genoeg dat je zonder schade het zwaarste verzet kunt kiezen. Onze kettinglengtecalculator rekent het aantal schakels voor je uit; in deze gids leggen we uit waar dat getal vandaan komt en hoe je het in de praktijk controleert.
Waarom de lengte zo nauw luistert
Een derailleursysteem houdt de ketting strak met het veerwerk van het achterderailleur. Dat veerwerk kan maar een beperkte hoeveelheid ketting opnemen. Kies je een verzet met een klein voorblad en een klein achtertandwiel, dan moet de derailleur veel ketting wegnemen; kies je het grootste voorblad en het grootste achtertandwiel, dan moet hij juist veel ketting vrijgeven. Het verschil tussen die twee uitersten heet de capaciteit van de derailleur. De ketting moet binnen dat hele bereik onder spanning blijven.
Is de ketting te lang, dan hangt hij door in de lichte verzetten: hij slaat tegen de achterbouw, schakelt traag en kan van het kleine voorblad lopen. Is hij te kort, dan kun je het zwaarste verzet (grootste voorblad, grootste achtertandwiel) niet kiezen zonder het derailleurkooitje volledig uit te rekken; in dat geval blokkeert de aandrijving of verbuigt het derailleur. De juiste lengte ligt dus tussen die twee grenzen in.
De grootste-grootste-methode
De betrouwbaarste methode werkt zonder formule. Je legt de ketting om het grootste voorblad en het grootste achtertandwiel, maar je leidt hem daarbij NIET door het achterderailleur. Je trekt de twee uiteinden bij elkaar tot de ketting strak staat, en telt dan twee schakels (een binnen- en een buitenschakel, samen een halve inch) extra. Op dat punt sluit je de ketting. Deze methode geeft op vrijwel elke fiets met een normaal opgebouwde aandrijflijn de juiste lengte, omdat ze rechtstreeks uitgaat van het zwaarste verzet plus een vaste marge.
Voor wie liever vooraf rekent, bestaat er ook een vuistformule. De benodigde lengte hangt af van de lengte van de achterbouw (de afstand van de trapas tot de achteras), het aantal tanden op het grootste voorblad en het aantal tanden op het grootste achtertandwiel:
kettinglengte hangt af van: achterbouwlengte, grootste voorblad en grootste achtertandwiel
De achterbouwlengte telt het zwaarst mee, want die bepaalt hoe ver de ketting heen en terug moet. De kettinglengtecalculator vult deze formule in en geeft het resultaat in hele schakels, want een ketting kun je alleen met volledige schakelparen inkorten.
Een uitgewerkt voorbeeld
Stel je hebt een fiets met een achterbouw van 42 centimeter, een grootste voorblad van 50 tanden en een cassette waarvan het grootste tandwiel 34 tanden telt. Je voert die drie waarden in de calculator in en krijgt een lengte in schakels terug. Vervolgens leg je de nieuwe ketting om grootste voorblad en grootste achtertandwiel, controleert met de grootste-grootste-methode of je op hetzelfde aantal schakels uitkomt, en kort dan in.
De twee benaderingen — de formule vooraf en de fysieke controle aan de fiets — horen elkaar te bevestigen. Wijken ze sterk af, dan klopt meestal een van je invoergegevens niet: een verkeerd ingeschatte achterbouwlengte of een ander grootste tandwiel dan je dacht. Reken in dat geval je verzetten ook even door met de verzet-vergelijken-calculator, zodat je zeker weet welk tandwiel werkelijk het grootste is.
Let op bij bijzondere aandrijvingen
Twee situaties vragen extra aandacht. Heb je een fiets met een kettingspanner of een naafversnelling, dan vervalt de grootste-grootste-redenering: daar bepaal je de lengte op de juiste spanning van de spanner. En rijd je een aandrijving met een zeer brede cassette of een dubbel voorblad met groot verschil in bladen, controleer dan of de capaciteit van je derailleur het hele bereik wel aankan; anders blijft een te lange of te korte ketting altijd een compromis.
Veelgemaakte fouten
- De ketting door het derailleur leiden bij het meten. Bij de grootste-grootste-methode hoort de ketting juist NIET door het kooitje te lopen; anders meet je te lang.
- De achterbouwlengte gokken. Een paar centimeter verschil verschuift het resultaat met een hele schakel. Meet de afstand van trapas tot achteras zo nauwkeurig mogelijk.
- Vergeten te controleren in het kleinste verzet. Na het inkorten schakel je naar het kleinste voorblad en kleinste achtertandwiel: hangt de ketting daar door tot tegen de achterbouw, dan is hij toch te lang.
- Een oude en nieuwe ketting verwisselen. Een uitgerekte ketting lijkt langer; ga voor de lengte altijd uit van een nieuwe ketting plus de berekening.
Met de grootste-grootste-methode als controle en de kettinglengtecalculator als snelle rekenhulp zit je vrijwel altijd goed. Een correct gelengde ketting is de basis van een soepele aandrijving — en bespaart je veel ergernis over slecht schakelen.