Bereken de spaaklengte links én rechts
Bereken de spaaklengte voor beide zijden van je wiel — links en rechts apart, want door de asymmetrische naafgeometrie verschillen ze meestal. Voer ERD, flens-PCD, flensafstand, gatenaantal en kruisingen in.
Rekenmachine
De berekende spaaklengte is 292,9 mm links en 292,9 mm rechts bij een 32-gaats wiel met 3× kruising (spaakhoek 67,5°). Hier zijn beide zijden even lang omdat je voor links en rechts dezelfde flensgeometrie hebt ingevoerd; bij een asymmetrische naaf vul je per zijde de eigen PCD en flensafstand in. Rond af op de dichtstbijzijnde 1 à 2 mm (de standaard spaaklengtes lopen meestal in stappen van 2 mm); de spaakgat-diameter is in deze formule al van de lengte afgetrokken. Controleer altijd de exacte ERD van je velg en de PCD en flensafstand van jóuw naaf voordat je spaken bestelt — een fout van een paar millimeter betekent verkeerde spaken.
Bij het inspaken van een wiel is de spaaklengte de meest kritische maat: een spaak die een paar millimeter te lang is steekt door de nippel heen en lekt je velglint lek, terwijl een te korte spaak te weinig schroefdraad pakt en onder spanning kan losschieten. Daarom reken je de lengte vooraf zorgvuldig uit per zijde van het wiel. Deze tool gebruikt de klassieke wheelbuilding-formule die de driehoek tussen naafflens, velg en spaakgat oplost, met de ERD van de velg, de flens-PCD en de flensafstand van de naaf, het gatenaantal en het aantal kruisingen.
Het cruciale punt is dat een wiel zelden symmetrisch is. Aan de achterkant moet er ruimte zijn voor de cassette, waardoor de naafflens aan de aandrijfzijde dichter naar het midden staat dan links — dit heet schoteling of dishing. Een kleinere flensafstand maakt de spaak aan die kant korter, dus je berekent links en rechts apart en krijgt vaak twee verschillende lengtes terug. Ook voorwielen met een schijfremnaaf zijn licht asymmetrisch. De formule zelf is tijdloos en evergreen: ze hangt alleen af van meetkunde, niet van merken of prijzen. Wat je wél zelf nauwkeurig moet opzoeken zijn de naaf- en velgmaten, want die staan los van deze rekentool.
De formule
α = 720° · kruisingen / gatenaantal\nL = √( d² + R² + r² − 2·R·r·cosα ) − gat-Ø/2
- L – spaaklengte (mm), per zijde apart
- R – ERD / 2 (halve effective rim diameter)
- r – flens-PCD / 2 (halve steekcirkel van de flensgaten)
- d – flensafstand uit het wielmidden (mm)
- α – spaakhoek, bepaald door kruisingen en gatenaantal
- gat-Ø – diameter van het spaakgat in de flens (≈ 2,6 mm)
Uitgewerkt voorbeeld
Neem een 32-gaats wiel, 3× gekruist, met ERD 600 mm en aan beide zijden flens-PCD 45 mm en flensafstand 35 mm:
De spaakhoek is α = 720° · 3 / 32 = 67,5°. Met R = 300, r = 22,5 en d = 35 geeft de formule L = √(35² + 300² + 22,5² − 2·300·22,5·cos 67,5°) − 1,3 ≈ 41,7 mm. In dit voorbeeld zijn links en rechts gelijk, omdat de flensgeometrie symmetrisch is ingevoerd; bij een echte achternaaf maak je de aandrijfzijde rechts korter door daar de kleinere flensafstand op te geven. Voor de bestelling rond je af op de dichtstbijzijnde standaardlengte, vaak in stappen van 2 mm.
Het “waarom” & de praktijk
De grootste foutenbron bij spaaklengte zit niet in de formule maar in de invoer: de ERD van een velg is de effectieve diameter tot waar de spaak in de nippel eindigt en kan binnen dezelfde modelreeks per maat verschillen, en de PCD en flensafstand van een naaf moet je echt opmeten of bij de fabrikant opzoeken. Meet liever twee keer dan dat je een set verkeerde spaken bestelt. Heb je je wiel eenmaal ingespaakt, dan breng je het op spanning — gebruik daarvoor de spaakspanning-omrekening om kgf en newton naast elkaar te zetten, want aan de niet-aandrijfzijde van een geschoteld achterwiel is de spanning bewust lager.
Het verschil tussen links en rechts is geen fout maar inherent aan de bouw: hoe sterker de schoteling, hoe groter het lengteverschil en hoe ongelijker ook de spaakspanning tussen beide zijden. Een sterk geschoteld achterwiel vraagt daardoor om meer aandacht bij het centreren. Wil je begrijpen waar al die wielmaten in de rest van de berekeningen terugkomen, kijk dan ook bij de wielomtrek en de rolomtrek-instelwaarde, die uit dezelfde velgdiameter volgen. Deze tool toont bewust geen referentietabel, omdat elke naaf-velgcombinatie zijn eigen maten heeft die je individueel moet invoeren.