De juiste cadans en het juiste verzet kiezen

Door Francesco Zinghinì

Twee fietsers rijden even hard, maar de een trapt rustig rond terwijl de ander zijn benen laat suizen. Het verschil zit in de combinatie van cadans en verzet. Deze gids legt zuiver mechanisch uit hoe die twee samenhangen met je snelheid, wat hoge en lage cadans betekenen, en hoe je op basis daarvan een voorblad en cassette kiest die bij je terrein passen. We blijven bewust bij de natuurkunde en de techniek; over training of fysiologie doen we geen uitspraken. Onze cadans-snelheidcalculator maakt de samenhang meteen zichtbaar.

Wat is cadans?

De cadans is doodeenvoudig: het aantal keren dat je de trappers per minuut volledig rondhaalt, uitgedrukt in omwentelingen per minuut (rpm). Trap je in één minuut tachtig keer rond, dan is je cadans 80. Veel fietscomputers tonen de cadans rechtstreeks; heb je dat niet, dan kun je hem schatten door je pedaalslagen vijftien seconden te tellen en met vier te vermenigvuldigen.

Cadans op zichzelf zegt nog niets over je snelheid. Je kunt met een hoge cadans heel langzaam rijden (in een licht verzet) of met een lage cadans snel (in een zwaar verzet). Pas in combinatie met het verzet ontstaat een snelheid.

Hoe cadans, ontwikkeling en snelheid samenhangen

De brug tussen cadans en snelheid is de ontwikkeling: de afstand die je fiets aflegt per pedaalomwenteling. De ontwikkeling volgt uit je verzet en je wielmaat (zie onze gids over overbrenging en ontwikkeling). Vermenigvuldig je de ontwikkeling met de cadans, dan krijg je je snelheid:

snelheid = ontwikkeling × cadans

Een voorbeeld. Rijd je in een verzet met een ontwikkeling van 6 meter per pedaalslag bij een cadans van 85 rpm, dan leg je 6 × 85 = 510 meter per minuut af, oftewel ongeveer 30,6 km/u. Wil je sneller maar je cadans gelijk houden, dan moet de ontwikkeling omhoog — een zwaarder verzet. Wil je dezelfde snelheid bij een lagere cadans, dan heb je eveneens een zwaarder verzet nodig. De cadans-snelheidcalculator laat voor elke combinatie van tandwielen, wielmaat en cadans zien welke snelheid eruit rolt.

Deze formule verklaart waarom je voor elke gewenste snelheid een hele reeks geldige combinaties hebt: een lage cadans met een zwaar verzet, of een hoge cadans met een licht verzet, kunnen exact dezelfde snelheid geven. Welke combinatie je kiest, hangt af van het terrein en je voorkeur — en dat is precies waar de versnellingen voor bestaan.

Hoge versus lage cadans: het mechanische plaatje

Bij een gegeven snelheid is er een afruil tussen cadans en de kracht op de pedalen. Het vermogen dat je levert is namelijk de kracht maal de snelheid waarmee je voet de cirkel rondgaat. Bij dezelfde snelheid betekent dit:

• Hoge cadans, licht verzet: je trapt vaak rond, maar telkens met relatief weinig kracht per pedaalslag. De belasting per omwenteling is laag.
• Lage cadans, zwaar verzet: je trapt langzaam rond, maar moet per pedaalslag veel meer kracht zetten. De belasting per omwenteling is hoog.

Beide kunnen dezelfde snelheid opleveren; ze verdelen het werk alleen anders. Een hoge cadans verschuift de last van "veel kracht" naar "veel herhalingen", een lage cadans andersom. Welke verdeling je prettig vindt, is persoonlijk — wij geven daar geen trainingsadvies over, maar mechanisch is het simpelweg een keuze in hoe je hetzelfde vermogen levert.

Voorblad en cassette: het verzettenbereik

Welke cadans-en-snelheidcombinaties je tot je beschikking hebt, wordt bepaald door je voorblad(en) en je cassette. Samen vormen ze je verzettenbereik: van het lichtste verzet (klein voorblad, groot achtertandwiel) tot het zwaarste (groot voorblad, klein achtertandwiel).

Twee eigenschappen van dat bereik zijn van belang:

• De spreiding (range): de verhouding tussen het zwaarste en het lichtste verzet. Een grote spreiding betekent dat je zowel een steile klim als een snelle afdaling comfortabel aankunt, maar de stappen tussen de verzetten worden dan groter.
• De stapgrootte: hoe dicht opeenvolgende verzetten bij elkaar liggen. Kleine stappen laten je de cadans fijn afstellen; grote stappen voelen als een sprong bij het schakelen.

Er is altijd een afruil: een grotere spreiding bij een vast aantal verzetten betekent grotere stappen, en omgekeerd. Met de verzet-vergelijkentool kun je twee opstellingen naast elkaar leggen en precies zien hoe de verzetten verdeeld zijn — waar de stappen klein zijn en waar er gaten vallen.

Kiezen voor je terrein

De juiste opstelling hangt af van waar je rijdt:

• Vlak terrein (polder, stad): je hebt vooral verzetten in het midden- en bovengebied nodig en weinig hele lichte verzetten. Kleine stappen rond je kruissnelheid zijn prettig, zodat je je cadans constant kunt houden.
• Heuvelachtig of bergachtig terrein: je hebt lichte klimverzetten nodig om bij een redelijke cadans omhoog te blijven trappen. Een groter achtertandwiel (bijvoorbeeld 32 of 36 tanden) of een kleiner voorblad verlaagt je lichtste verzet. De spreiding moet groot genoeg zijn.
• Gemengd (toer, gravel): je zoekt een ruime spreiding die zowel klimmen als vlot doorrijden aankan, met acceptabele stappen. Vaak een compromis.

De praktische werkwijze is om eerst te bepalen welk lichtste verzet je nodig hebt voor de steilste klim die je verwacht, en welk zwaarste verzet voor je hoogste snelheid. Reken die twee uiteinden door met de ontwikkelingscalculator en check met de cadans-snelheidcalculator of je bij een prettige cadans de snelheden haalt die je wilt. Past het bereik, vergelijk dan kandidaat-opstellingen met de verzet-vergelijkentool om de stapgrootte te beoordelen.

Veelgemaakte denkfouten

• Denken dat een zwaarder verzet altijd sneller is. Snelheid is ontwikkeling maal cadans. Een te zwaar verzet dwingt je tot een lage cadans en hoeft niet sneller te zijn dan een lichter verzet bij hoge cadans.
• Alleen op het aantal versnellingen letten. Niet het aantal verzetten telt, maar de spreiding en de stapgrootte. Twee fietsen met evenveel versnellingen kunnen heel anders rijden.
• De wielmaat vergeten. Dezelfde tandwielen geven op een ander wiel een andere ontwikkeling en dus een andere snelheid per cadans.

Begrijp je de eenvoudige relatie snelheid = ontwikkeling × cadans, dan wordt versnellingen kiezen een kwestie van rekenen in plaats van gokken. Verdiep je daarna in de verschillende manieren om een verzet in één getal te vangen in onze gids over gear inches, ontwikkeling en gain ratio.